देशद्रोही घोषणा आणि राजकीय सापळा

जित्याची खोड म्हणतात तशी हल्ली डाव्यांची मती चालेनाशी झाली आहे. अन्यथा पुरोगाम्यांनी जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठाच्या भानगडीत आत्महत्येचा पवित्रा कशाला घेतला असता? ९ फ़ेब्रुवारी २०१३ रोजी अफ़जल गुरूला दहशतवादी म्हणून फ़ाशीची शिक्षा देण्यात आली. म्हणजे त्या दिवशी त्याची अंमलबजावणी झाली. त्याचे निमीत्त धरून काही डाव्यांनी नेहरू विद्यापीठात ‘पुण्यतिथी’ साजरी करण्याचा घाट घातला. त्यात अफ़जलचा जयजयकार झाला, हे स्वाभाविक आहे. पण तिथे भारतविरोधी घोषणा देण्यात आल्यावर त्याला राष्ट्रद्रोहाचे लेबल लागले आणि अन्यथा भाजपापासून फ़टकून रहाणार्‍या काही माध्यमांना डाव्या भूमिकेवर देशद्रोहाचा आरोप करावा लागला. खरे तर त्यापासून सावधपणे पुरोगाम्यांनी आपले अंग काढून घ्यायला हवे होते. पण संघद्वेष आणि मुस्लिमांचे लांगुलचालन करण्य़ाची सवय इतकी अंगवळणी पडली आहे, की रचलेल्या सापळ्यात पुरोगामी अर्धवटराव आयतेच उड्या मारत गेले. बारकाईने हा घटनाक्रम बघितला, तर त्यातला सापळा स्पष्ट होतो. त्या घटनेनंतर प्रथम तिथे भारतविरोधी घोषणा दिल्याचा गवगवा सोशल माध्यमातून झाला. तो व्हिडीओ इतका सार्वत्रिक झाला, की मुख्यप्रवाहातील माध्यमांना त्याची दखल घ्यावीच लागली. तेव्हा हे चित्रण अस्पष्ट वा धुरकट होते आणि त्यातून फ़ारसे काही स्पाष्ट कळत नव्हते. सहाजिकच त्याविषयी शंका घ्यायला जागा होती. त्याचाच फ़ायदा पुरोगामी उचलणार, हे काही लोकांना नेमके ठाऊक असावे. किंबहूना पुरावे फ़ारसे भक्कम सज्जड नाहीत, अशा भ्रमात डाव्यांना फ़सवण्याचा त्यामागे डाव असू शकतो. झालेही तसेच! कारण त्या किरकोळ चित्रणाचा आधार घेऊन काहुर माजले आणि राजकारण रंगू लागल्यावर, त्यात पोलिसांना हस्तक्षेप करावाच लागला. ते घडल्यावर आपल्या ‘पोरांसाठी’ तमाम पुरोगामी रस्त्यावर येणार याची ‘चित्रण प्रदर्शित’ करणार्‍याला खात्री असावी. म्हणूनच संपुर्ण चित्रण वा पुरावे सादर करायचे टाळून लावलेला, हा एक सापळा असावा अशी शंका घ्यायला जागा आहे. ज्या सापळ्यात डावे फ़सले, मगच जाळे ओढायचा खरा डाव असावा.

विद्यार्थी संघटनेच्या म्होरक्याला अटक झाल्यावर अपेक्षेप्रमाणे तमाम पुरोगाम्यांनी त्यावर आधाश्यासारखी झडप घातली. मोदी सरकार विरोधात असंहिष्णुतेचा खजीनाच हाती लागला, म्हणून उतावळेपणाने त्या किरकोळ चित्रणावर शंका घेतल्या गेल्या आणि देशद्रोही घोषणांचेही समर्थन करण्यापर्यंत मजल मारली गेली. त्यातून पुरोगामी देशद्रोही व भारतविरोधी भूमिकेलाही पाठबळ देऊ शकतील, असेच चित्र रंगवायचे असावे. सगळेच चित्रण व पुरावे ठामपणे देशविरोधी असल्याचे आधीच स्पष्ट झाले असते, तर पुरोगामी नेत्यांनी व पक्षांनी त्याचा पाठपुरावा नक्कीच केला नसता. पण शंकास्पद पुरावे असल्यानेच त्यांनी पाठींब्याचा जुगार खेळायचा धोका पत्करला. तो पत्करला आणि त्यासाठी थेट राहुल गांधींपासून अनेक पुरोगामी नेत्यांनी विद्यापीठात हजेरी लावल्यानंतर त्यांना माघार घेण्यास जागा राहिलेली नव्हती. म्हणून रविवारपर्यंत खरे व भक्कम पुरावे झाकून ठेवण्यात आलेले होते काय? ठामपणे पुरोगामी नेत्यांनी अटकेतील विद्यार्थ्यांचे समर्थन केल्यावर सोमवारी धडाधड अनेक चित्रणे समोर आणली गेली. ज्यामध्ये शेकड्यांचा जमाव स्पष्ट आवाजात भारतविरोधी देशद्रोही घोषणा देत असल्याचे स्पष्ट दिसते आहे. मुद्दा इतकाच, की हे बाकीचे विस्तृत चित्रण पहिल्यापासून समोर का आणले गेले नाही? ते आले असते, तर पुरोगामी नेत्यांनी या भानगडीपासून स्वत:ला सावधपणे चार हात दूर ठेवले असते. भले अटक झालेल्यांविषयी सहानुभूती दाखवली असती. पण मैदानात उतरून समर्थन नक्कीच केले नसते. घडले त्या पापाचे तात्विक समर्थन करायचा मुर्खपणा तरी केला नसला. पण त्यांची दिशाभूल होईल आणि ते देशद्रोही घोषणांच्या समर्थनाला येतील, यासाठी अर्धवट चित्रणाचा सापळा कोणीतरी लावलेला होता. मात्र गृह मंत्रालयाकडे हे संपुर्ण चित्रण प्रथमपासून नक्की असावे. म्हणूनच त्याच्या आधारे धरपकड झाली. अधिक राजनाथ सिंग यांनी भक्कम पुरावे असल्याची भाषा केलेली होती. म्हणूनच त्या अटकेला कोर्टाकडून प्रतिसाद मिळू शकला. मुद्दा असा, की यातून कोणता राजकीय डाव साधला गेला किंवा योजला गेला आहे?

आपली स्मरणशक्ती दुबळी नसेल, तर काही आठवणी जागवणे योग्य ठरेल. गेल्या आठ दिवसात हजारो वेळा त्या चित्रणाचे बहुतांश वाहिन्यांवरून प्रक्षेपण झाले आहे आणि अजूनही होतेच आहे. त्या चित्रातून व त्यासोबतच्या शब्दातून जनमानसावर एक गडद ठसा उमटत असतो. अशा घोषणा देण्याने देशद्रोहाचा गुन्हा सिद्ध होतो किंवा नाही, हा विषय राजकारणात दुय्यम असतो. त्यापेक्षा त्यातून जनतेच्या मनावर कोणता प्रभाव पडत असतो, त्याला मोठे महत्व असते. चार वर्षापुर्वी असेच एक चित्रण वाहिन्यांवरील बातम्यांचे आकर्षण झाले होते. गुजरातचे मुख्यमंत्री म्हणून नरेंद्र मोदी यांनी सदभावना यात्रा केलेली होती, त्यानिमीत्त हजारो लोकांनी त्यांची व्यक्तीश: भेट घेतली. त्यात मुस्लिमही होते. अशाच एका समारंभात एक मुस्लिम मौलवी मोदींना टोपी देतानाचा प्रसंग आला. त्याला तिथेच रोखून नुसत्या हावभावातून आपल्याला ती मुस्लिम टोपी नको असल्याचे मोदींनी सुचित केलेले होते. त्यात कुठला आवाज नव्हता, की शब्द नव्हते. पण मुस्लिमाने दिलेली टोपी नाकारून मोदींनी इस्लामचा अवमान केल्याचा कल्लोळ काही दिवस चालू राहिला. त्यानंतरही अनेकदा तेच चित्रण वारंवार दाखवले जात होते. त्यातून मोदींची मुस्लिमविरोधी प्रतिमा रंगवण्यासाठी माध्यमांनी, वाहिन्यांनी व राजकारण्यांनी अहोरात्र मेहनत घेतली. अर्थात त्यामागे पंतप्रधान पदाच्या शर्यतीतून मोदी बाद व्हावेत, हाच हेतू होता. मात्र परिणाम उलटाच होत गेला. त्याच सततच्या प्रक्षेपणातून हिंदूत्वाचा कट्टर अभिमानी, मुस्लिमांचे धार्मिक लाड न करणारा नेता अशी प्रतिमा जनमानसात उभी करण्याचे महान कार्य त्यातून पार पडले. म्हणजे जे काम मोदी विरोधासाठी झाले, त्यातूनच त्यांची भारतभर एक कणखर हिंदू नेता अशी प्रतिमा उभी राहिली. त्याचा राजकीय लाभ २०१४ च्या लोकसभा निवडणूकीत मोदी व भाजपाला झाला. आताही भारतविरोधी घोषणांचा जो रतिब गेले आठवडाभर घातला जात आहे आणि आणखी काही दिवस घातला जाईल, त्यातून कोणता प्रभाव जनमतावर पडणार आहे? पुरोगामी म्हणजे भारतविरोधी देशद्रोही, अशी मोदी विरोधकांची प्रतिमा यातून उभी रहाण्याच हातभार लागला आहे की नाही? आपल्याच मनाशी हा प्रश्न विचारून बघा. उत्तर सोपे आहे. म्हणूनच हा एक सुनियोजित डाव वाटतो.

हा विषय पुढले काही दिवस चर्चेत रहाणार आहे. त्यात सतत नेहरू विद्यापीठातल्या त्या देशद्रोही घोषणा दाखवल्या जातील. त्याचा बचाव करण्याखेरीज डाव्या पुरोगामी राजकारण्यांना पर्याय नाही. कारण माघार घेतली तर आधी मुर्खपणा केलेला दिसेल. म्हणून आधीच्या उतावळेपणाचा पाठपुरावा करावाच लागेल. तो करताना देशद्रोही हे मत अधिक घट्ट होत जाईल. कारण सहा दिवस नंतर समोर आलेले चित्रण अधिक स्पष्ट आहे आणि त्यातून त्या समारंभातील भारताच्या विरोधातली घातपाती भूमिका लपून रहात नाही. त्यामुळे संबंधितांना शिक्षापात्र ठरवणे शक्य असो किंवा नसो, त्याचा मतांवर परिणाम होत नाही. उद्या भले अटकेतील विद्यार्थी कायदेशीर पुराव्याअभावी निर्दोष मुक्त होतील. पण जनतेच्या कोर्टामध्ये पुरोगामी म्हणजे देशद्रोही, अशी प्रतिमा उभी करण्याचा डाव यशस्वी झाला आहे. म्हणूनच आरंभी किरकोळ अस्पष्ट चित्रण आणले जाणे आणि काही दिवसांनी अधिकाधिक विस्तृत चित्रण समोर आणले जाणे, हा पुरोगाम्यांना सापळ्यात ओढण्याचा डाव वाटतो. पण पुण्याच्या फ़िल्म संस्थेतील संपापासून, हैद्राबादच्या रोहित आत्महत्येपर्यंत आणि साहित्य अकादमीच्या पुरस्कार वापसीपासून विविध असंहिष्णुतेच्या आरोपापर्यंत पुरोगाम्यांनी उठवलेले रान इतके प्रभावी प्रचाराचे ठरले होते, की त्यात ही मंडळी कमालीची शेफ़ारून गेलेली होती. तशा अवस्थेत विवेकाचा तोल सुटतो आणि तारतम्याचे भान उरत नाही, लागोपाठ चौकार षटकार मारताना फ़लंदाजाने बेभान व्हावे, तशी स्थिती येते. नेहरू विद्यापीठातल्या घटनेने त्याचीच प्रचिती आलेली आहे. पुरोगाम्यांसाठी लावलेल्या राजकीय सापळ्यात ते आयते अडकले आहेत आणि म्हणून नंतर पुढे आणले गेलेले चित्रण हे योगायोग नसून, त्यामागे एक राजकीय योजना असल्याचा संशय येतो. पुरोगामी म्हणजे हिंदूत्वविरोधीच नव्हेत, तर भारतविरोधी होत, असे जनमानस घडवण्याचा तो डाव असू शकतो. कोळ्याच्या जाळ्यात फ़सलेला किटक जसा सुटण्याची धडपड करताना त्यात अधिकच फ़सत गुरफ़टत जातो, तसे या जाळ्यात पुरोगामी फ़सले आहेत आणि गुरफ़टत गेले आहेत. सुटायला धडपडतील तितके अधिक गुंतत जात आहेत.

‘जनेयु’तली खाप पंचायत

जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठात सध्या देशद्रोहाच्या आरोपाने खळबळ माजली आहे. पण त्यावर झालेल्या कारवाईने अनेकांचे मुखवटे टरटरा फ़ाटत चालले आहेत. जे कोणी या देशद्रोही कृत्याच्या समर्थनाला नेहमीच्या उत्साहात पुढे आलेत, त्यांचे आजवर चालून गेलेले नाटक दिवसेदिवस उघडे पडू लागले आहे. डाव्या चळवळ्यांची एक नेहमीची शैली असते, ती दिशाभूल करण्याची! म्हणजे जो मुद्दा किंवा विषय आहे त्याला बगल देवून भलत्याच विषयावर गदारोळ करायचा, ही त्यांची मोडस ऑपरेंडी आहे. इथेही काही वेगळे घडले नव्हते. ज्या डाव्या संघटनांच्या पुढाकाराने तिथे अफ़जल गुरूचे उदात्तीकरण झाले, त्यावर पोलिसांनी कारवाई केल्यावर तात्काळ अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याची गळचेपी झाल्याची बोंब ठोकली गेली. मग त्यात शिक्षक संघटनेनेही उडी घेतली. त्यातला खोटेपणा प्रत्येक टप्प्यावर उघडा पडला आहे. कारण पहिल्या दिवशी वाहिन्यांवर झळकलेला उमर खालीद हा विद्यार्थी नेता आता फ़रारी झाला आहे. शिक्षक संघटना म्हणून पुढे आलेल्यांची भूमिका आपल्याला मान्य नाही, असे सांगायला मोठ्या संख्येने शिक्षक व कर्मचारी पुढे आले आहेत. मग विद्यापीठात पोलिस आलेच कसे, हा नवा युक्तीवाद पुढे आला आहे. ही काय भानगड आहे? पोलिस या देशातील कायदा व्यवस्थेचे राखणदार असून, त्यांना कुठल्याही जागी व केव्हाही जाण्याचा अधिकार देशातील कायद्याने दिलेला आहे. हे विद्यापीठ भारताचा भाग नाही, असे डाव्यांना म्हणायचे आहे काय? भारतभूमीत जिथे कुठे घटनात्मक कायद्याच्या राज्याला आव्हान दिले जाईल वा कायद्याची पायमल्ली होईल, तिथे जाऊन त्याला रोखण्याचा अधिकार पोलिसांना आपोआपच मिळत असतो. त्यासाठी कोणाची परवानगी वा संमती घेण्याची गरज नसते. संसद, विधानसभा किंवा न्यायालये यांनाच त्यातून संरक्षण मिळालेले आहे, वा अपवाद केलेला आहे. नेहरू विद्यापीठ तशी संस्था नाही. म्हणूनच तिथे कुठलीही बेकायदा कृत्ये घडत असतील, तर त्यात हस्तक्षेप करण्याचा अधिकार पोलिसांना आपोआपच मिळालेला आहे. पण त्याला आक्षेप घेणार्‍या तथाकथित डाव्या पुरोगाम्यांना मात्र तो अधिक्षेप वाटतो. मग ते विद्यापीठ ही खाप पंचायत आहे काय?

आजवर अनेक विषयात खाप पंचायत हा शब्द आपण ऐकलेला आहे. विविध जातीच्या वा पंथाच्या पुर्वापार चालत आलेल्या खाप पंचायती आहेत. त्या त्या समाज वा जातीघटकांच्या अशा पंचायती आहेत. त्यात समुदायाच्या जाणत्या वडीलधारे वा प्रतिष्ठीतांचा समावेश होत असतो. आपल्या जनसमुदायाच्या बाबतीत काही प्रसंग आला वा वादविवाद झाल्यास, ही पंचायत त्यात हस्तक्षेप करते आणि काहीप्रसंगी न्यायनिवाडाही करते. त्याला देशाच्या घटनेची कायद्याची कुठलीही संमती नाही. पंचायतीचे निवाडे कुठल्याही निकषावर कायदेशीर म्हणता येत नाहीत. म्हणूनच खाप पंचायती नेहमी वादग्रस्त होत असतात. परंतु त्या पंचायतीच्या समर्थकांची बाजू ऐकली, तर आजच्या डाव्या युक्तीवादाशी त्याची तुलना होऊ शकते. खाप पंचायतवाले म्हणतात, देशाचा कायदा कुठलाही व कसाही असो, आमच्या समुदायाच्या बाबतीतला न्यायनिवाडा आम्ही आपसात बसून ठरवू. त्यात कायद्याने हस्तक्षेप करण्याचे कारण नाही. जेव्हा पंचायतीचे म्होरके असे बोलतात, तेव्हा हेच तमाम डावे पुरोगामी त्यावर कुठला आक्षेप घेतात? देशात घटना आहे आणि कायद्याचे राज्य आहे. म्हणूनच नागरिकाच्या बाबतीत पंचायतीला निवाडा करण्याचा अधिकार नाही. त्यांनी निमूटपणे कायद्याला शरण गेले पाहिजे. मग जो कायदा देशातल्या प्रत्येक संस्था व नागरिकाला लागू होतो, त्यापासून नेहरू विद्यापीठाचा अपवाद कसा होऊ शकतो? दिल्लीत कुठेही काही बेकायदा घडले, तर पोलिस तिथे जाऊ शकत असतील, तर नेहरू विद्यापीठात जाण्याला आक्षेप कसा असू शकतो? ती भाषा लोकशाहीवादी वा कायदा पाळणार्‍याची असू शकत नाही. विद्यापीठातला विषय असल्याने सरकारने त्यात हस्तक्षेप करू नये, ही भाषा लोकशाहीची नव्हेतर खाप पंचायतीची झाली ना? वाहिन्यांवरच्या चर्चेत खाप पंचायतीच्या मनमानीला आव्हान देणार्‍यात प्रामुख्याने जे बुद्धीमंत सहभागी होतात, त्यातले बहुतांश त्याचे नेहरू विद्यापीठाचे शहाणे असतात. मात्र तोच कायदा त्यांच्या पंचायतीत हस्तक्षेप करायला पुढे आला, तेव्हा नाकाला मिरच्या झोंबल्या आहेत.

विद्यापिठात पोलिस आलेच कसे? नेहरू विद्यापीठात पोलिस पाठवलेच कोणी? बोलावलेच कोणी? ही भाषा खाप पंचायतीची आहे आणि ती बोलणारे तमाम शहाणे डावे, पुरोगामी व त्याच नेहरू विद्यापीठातले असावेत का? जे लोक कायम भाजपा वा हिंदूत्ववाद्यांवर ब्राह्मणधर्म लादण्याचे आरोप करण्यात धन्यता मानतात, त्यांची ही भाषा कुठली आहे? आम्ही जगासाठी नियम व नैतिकता तयार करतो, मात्र तीच आम्हाला लागू होत नाही, असला पुरोहिती मौलवी सादृष अहंकार, त्यातून डोकावत नाही काय? की जनेयु म्हणजे नेहरू विद्यापीठाचा इंग्रजी शॉर्टकट नसुन, तो हिंदी ‘जनेयु’ शब्द म्हणून योजला आहे? मराठीत ज्याला जानवे म्हणतात, त्यालाच हिंदीत जनेयु म्हणतात. योगायोग बघा, नेहरू विद्यापीठातील डाव्या म्होरक्यांची भाषा तद्दन कर्मठ ब्राह्मणी अहंकाराचा अविष्कार आहे. गळ्यात जानवे आहे, म्हणून त्या काळातील कर्मठ ब्राह्मणांनी अवघा हिंदू समाज ओलिस ठेवला होता. त्याला झुगारून देण्य़ाचे आवाहन डावे व पुरोगामी सातत्याने करीत असतात. पण आज त्यांच्या ‘जनेयु’ला धक्का बसायची वेळ आली, तेव्हा त्यांनीच निषिद्ध मानलेला ब्राह्मणी चेहरा, पुरोगामी मुखवटा फ़ाडून समोर आलेला आहे. विद्यापीठात पोलिस आलेच कसे, हा युक्तीवाद खाप पंचायतीचा खरा चेहरा आहे. पुर्वी ब्राह्मणवाद म्हणायचे आज खाप पंचायत म्हणतात, ती प्रवृत्ती आता डावे पुरोगामी म्हणून कशी फ़ुशारली आहे, त्याचे प्रदर्शन या निमीत्ताने राजरोस पुढे आले आहे. साबरीमला मंदिरात वा  शनि शिंगणापुरात महिलाना प्रवेश द्यावा किंवा नाही, याचा निर्णय तिथल्या ट्रस्टींना घेता येणार नाही, तो कायद्याने व प्रसंगी पोलिसांनी तिथे घुसून केला पाहिजे. आणि विषय ‘जनेयु’ म्हणजे नेहरू विद्यापीठाचा आला, मग हे पुरोगामी ब्राह्मण सव्यापसव्य करीत होमहवन करायला पुढे सरसावले आहेत. संघावर सनातनवर ब्राह्मणवादाचे आरोप करायचे आणि आपले कृत्य मात्र त्यापेक्षाही प्रतिगामी लफ़ंगे असायचे, असा भंपक प्रकार राजरोस चालू आहे. माध्यमापासून राजकारणात सर्वत्र ही तोतयेगिरी बोकाळली आहे. पण आता सामान्य माणसे त्याला फ़सेनाशी झाली आहेत.

नेहरू विद्यापीठात पोलिस आलेच कसे, हा प्रतिप्रश्न म्हणूनच भंपक व दिशाभूल करणारा आहे. किती सहजगत्या लोकांची दिशाभूल डावे पुरोगामी नित्यनेमाने करीत असतात, त्याचा हा सज्जड पुरावा आहे. आज ज्यांनी पोलिस कसे आले असा सवाल केला आहे, तेच महिन्यापुर्वी शिंगणापुरात पोलिस कशाला घुसत नाहीत, असा सवाल करत होते ना? मग आज त्यांचा युक्तीवाद निव्वळ मर्कटलिला किंवा कोलांटी उडीच नाही काय? जेव्हा आपल्या सोयीचे असेल, तेव्हा त्यांना आंबेडकरांची राज्यघटना आठवते. जेव्हा तीच घटना गैरसोयीची होईल, तेव्हा त्यांना खाप पंचायतीचे अनुकरण करायला लाज वाटत नाही. पुरोगाम्यांच्या बोकाळण्याने बुद्धीवादी क्षेत्रात किती कमालीचा निलाजरेपणा शिरजोर झाला आहे, त्याचीच ही साक्ष आहे. तसे नसते आणि थोडी जरी विवेकबुद्धी या पुरोगाम्यांकडे शिल्लक असती, तर त्यांनी तितक्याच आवेशात पोलिसांच्या कारवाईचे समर्थन केले असते्. शनि शिंगणापुरच्या काळात पोपटपंची करणार्‍या प्रत्येक बुद्धीमंताने नेहरू विद्यापीठात पोलिस कशाला, असा सवाल करणार्‍याचे थोबाड फ़ोडायला पुढाकार घेतला असता. पण त्यासाठी लाजलज्जा असावी लागते. निव्वळ बेशरमपणाचे भांडवल घेऊन पुरोगामीत्वाचा धंदा करणार्‍यांना कसली आहे सत्याची चाड किंवा लाजलज्जा? सामान्य माणसाची स्मरणशक्ती दुबळी असते यावर अगाध श्रद्धा असलेल्यांनी हे थोतांड आता आवरलेले बरे. कारण सामान्य माणुस त्यांना वाटतो, तितका विसरभोळा राहिलेला नाही, की बुद्दू उरलेला नाही. त्याला तारतम्य उमजू लागले आहे. म्हणूनच पुरोगामीत्व आणि खाप पंचायतीतले साम्य लक्षात येऊ शकते. आजवरची बदमाशी त्यालाही उमजलेली आहे. म्हणून तर लोकसभा निवडणूकीत पुरोगामीत्वाला मतदाराने धुळ चारली. पण तरीही कट्टर अंधश्रद्ध भक्तासारखे पुरोगामी डावे आपल्या कालबाह्य समजूतीच्या भ्रमात जगत असतात. म्हणुनच खाप पंचायतीला शिव्या घालून व ब्राह्मणांच्या जनेयुला शिव्या घालत, आपल्या ‘जनेयु’च्या पावित्र्याला विटाळ झाल्याचा शंखही करीत असतात. पण आता लोकांनी असल्या भंपकपणाला फ़सायचे दिवस संपलेत कॉम्रेड हो!

तिसर्‍या महायुद्धाची चाहुल

ज्या देशाची लोकसंख्याही दोनतीन कोटीच्या घरात नाही, त्याच्या भूमीवर साडेतीन लाख खडी सेना येऊन उभी राहिली, तर त्याला सैनिकी अभ्यास म्हणता येईल काय? की त्याला युद्धाची तयारी म्हणावे लागेल? हा प्रश्न भारतातील माध्यमांना आज पडलेला नाही. भारतच कशाला भारतातले पत्रकार ज्या पाश्चात्य माध्यमांकडे कायम आशाळभूतपणे बघत असतात, त्यांनाही सौदीच्या वाळवंटात उत्तरेला ही सैनिकी जमवाजमव कशाला होतेय, त्याचा उहापोह करण्याची गरज वाटलेली नाही. यातूनच सामान्य माणसापर्यंत कशी गाळीव माहिती पाठवली जाते आणि तिला कसे गाफ़ील ठेवले जाते, त्याचा पुरावा मिळू शकतो. जगातले अनेक देश परस्परांच्या सहकार्याने सैनिकी सराव किंवा अभ्यास अधूनमधून करत असतात. त्यात त्या त्या देशांचे सैनिक काही तुकड्या घेऊन सहभागी होतात. पण काही तुकड्यांचा हा सराव कधी हजारावरून लाखो सैनिकांच्या संख्येपर्यंत पोहोचत नाही. शिवाय जिथून जवळपास प्रत्यक्ष युद्धाच्या चकमकी घडत असतात, त्याच्या जवळपास सैनिकी सराव होत नसतो. मात्र सौदी वाळवंटाच्या उत्तरेस इराक व सिरीया अशा देशामध्ये साक्षात यादवी माजलेली आहे. अशा वेळी त्याच्या समीप दोन डझन देश सैनिक अभ्यास करायला आपला फ़ौजफ़ाटा घेऊन हजर होतात, यावर कोणी विश्वास ठेवायचा? पण मुख्य प्रवाहातील माध्यमे व वर्तमानपत्रे यांच्यावर विश्वास ठेवायचा, तर ही जमवाजमव केवळ सैनिकी सरावासाठी झालेली आहे. पण जिथे तो सराव होऊ घातला आहे, तिथूनच जवळपास सिरीयाला वाचवण्यासाठी रशियन हवाईदलाची लढावू विमाने हल्ले करीत आहेत. त्यापैकीच एक विमान तुर्कस्तानने पाडल्याने कटूता आलेली आहे. अधिक सौदी राजे सतत सिरीयाची राजवट संपवण्याची भाषा करीत असतात. अशावेळी अमेरिकेसह डझनावारी देशांनी सरावासाठी सौदी भूमीत सेनेच्या तुकड्या पाठवणे हा अभ्यास असू शकत नाही, तर मोठ्या व्यापक युद्धाची तयारी असू शकते. पण कुठल्याही माध्यमात त्याविषयी चर्चा नाहीत, की बातम्याही आलेल्या नाहीत. ही गोपनीयता कशासाठी व कोणाला उल्लू बनवण्यासाठी आहे?

नुसते आकडेच खुप बोलके असतात. सौदी वाळवंटात जमा झालेल्या फ़ौजफ़ाट्यामध्ये भूदलाचे विविध देशातील साडेतीन लाख सैनिक आहेत. त्याखेरीज २० हजार रणगाडे व चिलखती गाड्या तिथे आणलेल्या आहेत. जोडीला अडीच हजार लढावू विमाने आणि साडेचारशे लष्करी हेलिकॉप्टर्स तैनात झालेली आहेत. ही इतकी सज्जता कशासाठी आहे? एकट्या पाकिस्तानपाशी असलेली एकूण सेना इतकी सज्ज नाही, त्यापेक्षा सौदीच्या मित्रांनी अभ्यासासाठी जमवलेली फ़ौज अधिक युद्धसज्ज आहे. तिचे प्रयोजन काय आणि पुढे काय वाढून ठेवले आहे? सौदीने आधीच एक आखाती व सुन्नी देशांची आघाडी उभी केली आहे. त्यामध्ये पाकिस्तानचाही समावेश आहे. अशा देशांसह नाटो व अमेरिकेनेही तिथे आपल्या तुकड्या पाठवल्या आहेत. त्याची पार्श्वभूमी लक्षात घेतली पाहिजे. अरब स्प्रिंग म्हणून जे नाटक चार वर्षापुर्वी सुरू झाले, त्यातून ही स्थिती आलेली आहे. ट्युनिशिया येथून सुरू झालेल्या वादळामागे अमेरिकन पैशावर उभ्या असलेल्या काही स्वयंसेवी संस्था त्या उठावाची प्रेरणा होत्या. त्यातून सौदीला अमान्य असलेले अनेक मुस्लिम अरब राज्यकर्ते हटवण्याची मोहिम सुरू झाली. त्यातूनच लिबीयाचा गडाफ़ी व इजिप्तचा होस्ने मुबारक पदभ्रष्ट झाले. पण त्याला सिरीयाचा बशर अल असद शरण गेला नाही. त्याच्या विरोधात उभ्या असलेल्या कर्डीश बंडखोरांना मग हत्यारे पुरवण्यात आली आणि त्यांना पाठबळ देण्यासाठी पाश्चात्य व अमेरिकन हवाई दलांनी सिरीयात हल्ले करीत बंडखोरांना सिरीयाचा मोठा प्रदेश बळकावण्याची संधी मिळवून दिली. तेव्हाच इसिस नावाचे भूत उभे करून सौदी व तुर्कस्तानने सिरीया इराकचा काही भाग बळकावला. तरीही असद शरण गेला नाही. इराण व रशियाच्या पाठींब्यावर त्याने सत्तेत टिकून रहाण्याची हिंमत दाखवली. अखेरीस काही महिन्यांपुर्वी रशियाने त्यात थेट हस्तक्षेप करून सिरीयातील बंडखोर व इसिसच्या प्रदेशात हवाई हल्ले केले. इतकेच नव्हेतर मित्र असदला संपवायला डावपेच खेळले गेल्यास सौदीवरही हल्ला करायची धमकी पुतिन यांनी दिली. सौदीभूमीतील आजची जमवाजमव म्हणूनच युद्धाची सज्जता होऊ शकते.

सिरीयात कुठलेही अनधिकृत हवाई हल्ले झाल्यास त्याला युद्ध समजून प्रतिकार केला जाईल, असा इशारा रशियन संरक्षणमंत्र्यांनी दिलेला आहे. तसे हल्ले पुर्वी नाटो व अमेरिकन सेनेने केलेले आहेत. अलिकडे तुर्कस्तान तसे हल्ले आपल्या सीमेलगत करीत असते. मात्र अपवाद फ़्रान्सचा आहे. पॅरीसच्या घातपातानंतर फ़्रेंच हवाई दलाने इसिसच्या अड्ड्यांवर भेदक हल्ले केले. रशियाच्या जोडीला फ़्रान्सने असे हल्ले केल्याने इसिसचे कंबरडे मोडायला आले आणि असदची सेना पुन्हा मोठा प्रदेश कब्जात आणू शकली आहे. अलेप्पो नावाच्या शहरातील इसिसचा कब्जा ढिला झाला आणि त्यांना पळ काढावा लागला आहे. रोका शहरातून इसिसला माघार घ्यावी लागल्यास पुन्हा असदची सत्ता संपुर्ण सिरीयात प्रस्थापित होऊ शकते. म्हणूनच सौदीला धडकी भरली आहे. कारण तसे झाल्यास इसिसच्या जिहादींना सौदीतच आश्रय द्यावा लागेल आणि त्यांना वाचवायला सिरीयात घुसले, तर रशियाला सौदीवर हल्ला करण्याची मुभा दिली जाईल. त्यातून मार्ग काढण्यासाठी इसिसच्या बंदोबस्ताचे नाटक तुर्की व सौदी रंगवत आहेत. पण प्रत्यक्षात इसिसचे बोलविते धनी हेच दोघे आहेत, हे आता लपून राहिलेले नाही. त्या युद्धाला एकटे सामोरे जाण्याची हिंमत सौदी वा तुर्कीमध्ये नाही. म्हणूनच २५ देशांची आघाडी बनवलेली असून, रशियाला भयभीत करण्याचा डाव त्यामागे आहे. मात्र रशियाही कच्च्या गुरूचा चेला नाही. त्यालाही अशा युद्धाची चाहुल लागली असून, त्याला सामोरे जाण्याच्या तयारीनेच मागल्या काही काळात पुतिन यांनी मैत्री जोडली आहे. सिरीया, इराण व रशिया असे यातले दुसर्‍या बाजूचे खेळाडू आहेत. त्यातला सिरीया बरबाद झाल्याने दुबळा आहे. पण इराणकडे शक्ती आहे आणि जोडीला उघडपणे रशिया असल्यास, खर्‍या युद्धाचा भडका उडू शकतो. त्यात पाश्चात्य देशांना सहभागी करून घेण्यासाठी हे अभ्यासाचे नाटक उभे करण्यात आले आहे. अमेरिका वा युरोपियन देश त्यात थेट उतरायला राजी नाहीत. तर रशिया माघार घ्यायला राजी नाही. अशी चमत्कारीक स्थिती आहे. वेळ आल्यास अमेरिका हात झटकण्याच्या तयारीत आहे.

इतकी मोठी फ़ौज एकजिनसी नाही, ही रशियासाठी जमेची बाजू आहे. दुसरी गोष्ट मुस्लिम अरबी देश वगळता अन्य नाटो देशांच्या सैनिकांसाठी हा भूप्रदेश अनोळखी आहे. पण रशियासाठी सिरीया वा अरबी प्रदेश शेजारी भूमी आहे. म्हणूनच इतका फ़ौजफ़ाटा जमवून रशियाला भयभीत करण्याचा डाव यशस्वी होऊ शकणार नाही. पण त्याला मानवी संख्येने उत्तर देणे शक्य नसलेल्या रशियाकडून सौम्य अण्वस्त्रे वा रासायनिक शस्त्रे वापरली जाऊ शकतात. तसे झाल्यास अवघा मध्यपुर्व प्रदेश युद्धाच्या खाईत लोटला जाऊ शकेल. अर्थात तशी अस्त्रे रशियाने वापरली तर जगालाच युद्धात ओढले जाण्याची मोठी शक्यता आहे. कारण अरबस्तान पेटला तर युरोपात मागल्या दोन वर्षात निर्वासित म्हणुन दाखल झालेल्या अरबी मुस्लिम लोकसंख्येची प्रतिक्रिया भयंकर असू शकते. त्यातून आपण जिहादी लढवय्ये तिथे पाठवल्याचे इसिसने आधीच जाहिर केलेले आहे. त्यांनी अशा युद्धकाळात युरोपात उच्छाद मांडला, तर निर्वासितांच्या गर्दीने नाराज असलेल्या युरोपियन देशात यादवी भडकायला वेळ लागणार नाही. आधीच जर्मनीसह अनेक देशात निर्वासित विरोधात आक्रमक विरोधाचे सूर उमटू लागले आहेत. काही युरोपियन शहरात त्याला रौद्ररुप येऊ लागले आहे. अशावेळी सौदीच्या सैनिकी अभ्यासाने युद्धाची ठिणगी टाकली, तर युरोप व आशियाच्या अनेक देशांना महायुद्धाच्या खाईत ओढले जाणार आहे. त्यासाठी सिरीया वा सौदीच्या वाळवंटात एक ठिणगी पडण्याची गरज आहे. बघता बघता भारताच्या पश्चिम व वायव्य बाजूला महायुद्धाचा आगडोंब उसळलेला दिसू शकेल. तो दिवस फ़ार दूर नाही. कारण आगामी दोन आठवड्यातच सौदीच्या उत्तरेला असलेल्या वाळवंटी प्रदेशात जमलेला हा प्रचंड फ़ौजफ़ाटा आपला सैनिकी अभ्यास करणार आहे. त्याचा निकाल कसा लागतो हे मार्च महिन्याच्या पहिल्या आठवड्यातच आपल्यापुढे येऊ शकेल. आज कुठे तशा बातम्या नाहीत, कारण माध्यमे ते लपवून बसली आहेत. मात्र जेव्हा भडका उडेल तेव्हा जणू आकस्मिक काही घडले असा छानपैकी देखावा रंगवला जाईल.

क्राईम पेट्रोल दस्तक

गेले अनेक दिवस मित्र पुन्हा पुन्हा एक प्रश्न विचारत आहेत. मी वाहिन्यांवरील चर्चेत का दिसत नाही? मला मुद्दाम तिथे बोलवत नाहीत काय? त्याचे उत्तर यापुर्वी अनेकदा दिलेले आहे. पुर्वी मला कोणी बोलवत नसे, पण ब्लॉगच्या लोकप्रियतेमुळे मला अगत्याने अशा चर्चेची आमंत्रणे मिळू लागली. पण वर्षभर त्यात सहभागी झाल्यावर त्यातली निरर्थकता लक्षात आली. नुसता ओरडाआरडा किंवा गदारोळ यापलिकडे त्यातून काहीही साधले जात नाही. अधिक दोनतीन तास वाया जातात. आपल्या बोलण्यातून वा चर्चेतून प्रेक्षकाच्या ज्ञानात कुठली भर पडत नाही, हे लक्षात आले. अधिक काही प्रसंगी तर अशा चर्चेत सहभागी होऊन आपल्याही बुद्धीला गंज चढण्याची भिती वाटू लागल्याने, त्यातून अंग काढून घेण्याचा निर्णय मीच घेतला. त्यानंतरही अनेकदा आमंत्रणे मिळाली. पण मी निर्णयच घेतला असल्याने त्याला साफ़ नकार दिला. परिणामी वाहिन्यांवरच्या कार्यक्रमात मी दिसेनासा झालो. अलिकडे तर बहुतांश वृत्तवाहिन्यांच्या चर्चाही मी बघत नाही. कारण तितका गोंगाट सहन करण्याची क्षमता अंगात राहिलेली नाही. याचा अर्थ टिव्हीकडे पाठ फ़िरवली असा होत नाही. अधूनमधून हाती रिमोट घेऊन टिव्ही बघत असतो. त्यात बातम्यांच्या हेडलाईन्स ऐकणे वा एखाद्या बातमीचा पाठपुरावा करणारे काही बघणे होते. अन्यथा चर्चा इत्यादी अजिबात बघत नाही. अगदीच सोशल मीडियातून कुठली खास लिन्क मिळाली, तर युट्युबवर बघणे होते. अन्यथा वृत्तवाहिन्या बघणे सोडून दिले म्हणायला हरकत नाही. त्यापेक्षा हल्ली माझे लक्ष काही मालिकांनी वेधून घेतले आहे. मात्र त्या मालिका काल्पनिक नसून वास्तवात घडलेल्या घटनांशी संबंधित अशा आहेत. प्रामुख्याने गुन्हेगारी व तपास यांच्याशी संबंधित अशा या मालिका मला आवडू लागल्या आहेत. बातमीचा वेध कसा घ्यावा आणि पत्रकारितेतून प्रबोधन कसे साधावे, याचे काही उत्तम नमूने त्यात अनुभवायला मिळाले, म्हणून त्याचा उल्लेख इथे करायचा मोह आवरला नाही.

लाईफ़ ओके या वाहिनीवर सावधान इंडिया किंवा इन्व्हेस्टीगेशन डिस्कव्हरी वाहिनीवर शैतान आणि सोनी वाहिनीवर क्राईम पेट्रोल अशा या तीन मालिका आहेत. शिवाय सीआयडी नावाची एक हिंदी चित्रपटाला लाजवणारीही मालिका आहे. पण ती काल्पनिक व अतिरंजित असल्याने मी तिकडे बघत नाही. प्रामुख्याने माझे लक्ष सोनीच्या क्राईम पेट्रोल या मालिकेवर असते. याचे कारण ही मालिका सत्यघटनेवर आधारलेली असून, त्यात गुन्ह्याचे उदात्तीकरण नाही की भावनातिरेक करणारे नाट्य नाही. त्यापेक्षा गुन्हा घडण्याच्या क्रमाने त्याचा उलगडा प्रेक्षकांपुढे करण्याची शैली अप्रतिम आहे. एखादी घटना घडते आणि पोलिस वा वर्तमानपत्रातून आपल्यापर्यंत येते. तिथून ह्या मालिकेतील भागाची कथा सुरू होते. मग हे प्रकरण जसजसे पोलिस उलगडत जाते, तसेच त्याचे सादरीकरण करण्याचा प्रयत्न स्तुत्य आहे. भयानकता, थरार वा भयकथा असल्याप्रमाणे मांडणी करण्याचा कुठलाही अट्टाहास त्यात आढळत नाही. त्यापेक्षा अशा सत्यकथेतून लोकांनी सतर्क व प्रबुद्ध व्हावे, असा प्रयत्न जाणवतो. म्हणूनच मी त्याकडे आकर्षित झालो. एक सामान्य वाटणारी घटना असते. म्हणजे कुणा तरूण मुलीचे वा बालकाचे अपहरण! या बातम्या आपण नित्यनेमाने ऐकत असतो. त्यानंतर माध्यमातून पोलिसांच्या नाकर्तेपणाचा रतीब घातला जातो. पण अशा कुठल्याही प्रकरणात पोलिस वा तपास अधिकारी किती धावपळ करतात, त्याचा मागमूस आपल्यापर्यंत येत नाही. एक साधी किरकोळ वाटणारी घटना समोर आल्यावर पोलिसांना तिचा वेध घेताना किती जंग जंग पछाडावे लागतात आणि एका धाग्याचा आधार घेऊन दुसर्‍या धाग्यापर्यंत कसे पोहोचावे लागते, त्यातली कसरत या मालिकेतून सुंदर उलगडलेली असते. त्यामुळे पोलिस तपास म्हणजे काय आणि तो योग्य मार्गाने जाण्यासाठी किती कष्ट उपसावे लागतात, ते सामान्य लोकांच्याही लक्षात यायला मदत होऊ शकते. म्हणून मला हे कार्यक्रम आवडतात.

आपापल्या कचेरीत बसून वा लेखण्या सरसावून पोलिसांना नाकर्ते ठरवण्याची स्पर्धा पत्रकार करतात, किंवा चळवळ चालवणार्‍यांसाठी सर्व गोष्टी सोप्या असतात. पण एक गुन्हा म्हणजे पोलिसांसाठी रहस्यमय कोडे असते. ते उलगडण्यासाठी कुठलाही धागादोरा नसतो. वरकरणी मिळालेले पुरावे किंवा साक्षी दिशाभूल सुद्धा असू शकते. त्यातून खोट्याला बाजूला करून सत्यापर्यंत पोहोचणे किती जटील काम आहे, त्याचा सुंदर उहापोह प्रामुख्याने सोनीच्या मालिकेतून होत असतो. कॉम्रेड गोविंद पानसरे यांच्या हत्येला येत्या काही दिवसात एक वर्ष पुर्ण होईल. त्यानिमीत्ताने मला ही बाब मांडायचा मोह झाला. कारण गेल्या आठवड्यात सोनीने एक घटना कोल्हापुरचीच दाखवली. त्या शहरात सोनसाखळी पळवण्याच्या घटनांचा सपाटा चालू होता. त्याला आळा घालण्यासाठी साध्या वेशातले पोलिस सर्वत्र फ़िरून माग काढत होते. एका बाजारात फ़ेरीवाल्याला धमकावणारे दोन तरूण त्यांच्या हाती लागतात आणि त्यांच्या जबान्या घेताना एका भलत्या खुनाची चाहुल लागते. त्यात कोणाचा खुन केला ते मारेकर्‍याला माहिती नसते आणि तरीही त्याचा वेध घेत पोलिस सगळे धागेदोरे शोधून काढतात. एकातून दुसरा धागा पकडत घेतलेला हा शोध खरेच पोलिसांच्या चतूर बुद्धीचे अपुर्व उदाहरण आहे. असे पोलिस राज्यात व कोल्हापूरात असताना दाभोळकर पानसरे यांच्या हत्या गुढ होऊन रहातात, हे म्हणूनच सहजासहजी मान्य करता येत नाही. या मालिकांमधून जे तपास बघायला मिळतात, त्या सत्यघटना आहेत. मग तेच पोलिस गाजलेल्या हत्याकांडाविषयी अनुत्तरीत राहाणे अजिबात पटत नाही. त्यामागे काही वेगळाच हेतू जाणवतो. पोलिसांच्या कामात वरीष्ठांकडून काही हस्तक्षेप झाला असल्याखेरीज हे खुन रहस्य बनून रहाण्याचे काही कारण दिसत नाही. अर्थात तपासकाम नेमक्या दिशेने व लक्ष्य बाळगून झाले, तर कुठलाही गुन्हा कोडे बनून रहाण्याचे कारण नसते. इथे दाभोळकर पानसरे प्रकरणात तीच अडचण दिसते.

शक्य झाल्यास प्रत्येकाने या मालिका बघाव्यात. पोलिस कसे एक एक धागा शोधतात आणि सूतावरून स्वर्ग गाठायची कसरत करतात, त्याची जाण येऊ शकेल. त्यापेक्षाही महत्वाची बाब म्हणजे अनेकदा पोलिसांना व तपासाला हुलकावणी देण्यासाठी कशा फ़सव्या गोष्टी पुरावे समोर आणले जातात, त्याचाही उलगडा यातून होतो. इतके चाणाक्ष व चतूर पोलिस आपल्या मुंबई महाराष्ट्रात आहेत. मग ह्या दोन खुनाचा शोध लागत नाही, यावर विश्वास ठेवणे अशक्य होऊन जाते. पण त्याचाही उलगडा होऊ शकतो. कोणीतरी ह्याचा उलगडा होऊ नये म्हणून पोलिस व तपासाची दिशाभूल करण्याचा आरंभापासूनच प्रयास केला असेही वाटू लागते. पोलिस तपासावर नजर ठेवून गुन्हेगार त्यात अलगद कसे हस्तक्षेप करतात, तेही यात बघता येते. खुनी वा गुन्हेगार पोलिसांच्या व बळी झालेल्यांच्याच अवतीभवती वावरत असतो. उजळमाथ्याने तपासाचा माग घेत असतो. पण रहस्य उलगडत जाते, तेव्हा त्याचा खरा चेहरा उघडा पडतो. आरंभी तर असे वाटते, की सत्य प्रस्थापित व्हायची घाई सर्वाधिक त्यालाच आहे. पण रहस्य उलगडत जाते, तेव्हा तोच खरा गुन्हेगार राजरोस तपासाला हुलकावणी देत असल्याचे स्पष्ट होते. अर्थात त्यासाठी चतुर पोलिस अधिकार्‍यांच्या कामात ढवळाढवळ होता कामा नये. त्यांना मुक्तपणे काम करू दिले पाहिजे. त्यांच्यावर कुठलेही दडपण आणले जायला नको असते. दाभोळकर पानसरे प्रकरणात नेमका त्याचाच अभाव होता. प्रत्येकाला गुन्हा उलगडला जाण्यापेक्षा आपापले राजकीय हेतू साध्य करण्यात रस होता व आहे. म्हणूनच जो गोंधळ होत असतो, त्यातून वाट काढण्यासाठी आपणही पोलिस तपासाचे तंत्र समजून घेतले पाहिजे. त्यासाठी उथळ बातमीदारी ऐकण्या बघण्यापेक्षा या मालिका बघाव्यात. पोलिस तपासाचे सुत्र समजून घ्यावे. त्यातचा प्रबोधनाचा प्रयास खुप महत्वाचा आहे. खळबळ माजवणारी कथा हाताशी असताना या मालिका प्रबोधनाची शैली हाताळतात, त्यामुळे मला आवडतात. टिव्ही बघतो त्यातला बहुतांश वेळ सध्या याच मालिकांवर खर्च होतो. खरे तर घटना, बातमी व त्यामागचा आशा समजून घ्यायला ह्या तपास मालिका खुप शिकवतात आणि मदत करतात. अगदी ज्याला आपण सामाजिक राजकीय घडामोडी समजतो, त्याचे माध्यमातील फ़सवे विश्लेषण ऐकण्यापेक्षा ह्या तपासकथा बघितल्या तर जग समजून घ्यायला खुप मदत होईल. कशी, ते पुढल्या भागात वाचू!

प्रियकराच्या मुखवट्यातला दगाबाज

क्राईम पेट्रोल दस्तक २)

आधीच्या लेखात मी गुन्हेतपासाच्या ज्या मालिका विविध वाहिन्यांवर चालू असतात, त्यातून लोकांचे प्रबोधन होऊ शकते, असा दावा केला होता. त्याच्याही पुढे जाऊन अगदी पत्रकारांनीही त्यापासून काही शिकावे असे आवाहन केले होते. पण जे मुळातच ‘अतिशहाणे किंवा अर्धवट’ अकलेचे असतात, त्यांना काही शिकता येत नाही की शिकवता येत नसते. कारण शिकण्याची मुळात इच्छा असावी लागते. अन्यथा अकलेचे प्रदर्शन मांडण्यातच धन्यता मानली जाते आणि व्हायचे ते नुकसान होतच रहाते. सोमवारी ‘लोकसत्ता’चे संपादक गिरीश कुबेर यांनी आपल्या अग्रलेखातून त्याचा अप्रतिम नमूनाच पेश केला. लेखाचा आरंभच मुर्खपणाचा दाखला म्हणता येईल. ‘विचारांच्या युद्धात सर्वात निरुपयोगी अस्त्र म्हणजे शस्त्र. हे समजून घेण्याची कुवत नसेल तर ज्या विचारास आपण मारू पाहतो तो विचार शस्त्राच्या वापराने टरारून फुलतो.’ ही त्या लेखाची सुरूवात आहे. इथे विचारांचे युद्ध म्हणजे काय? युद्ध थोपवून प्रश्न मिटवण्याला विचार म्हणतात, याचेही भान वा अक्कल नसल्याचा दाखला कुबेर देतात. मग पुढे काय अक्कल पाजाळलेली असेल, त्याची कल्पना केलेली बरी. विचार हा माणसाला बुद्धीकडे घेऊन जातो आणि शस्त्र वा हिंसेपासून परावृत्त करतो. उलट विवेकाची कास सोडली तर विचार हिंसक होऊ बघतो, तेव्हा त्याच्याशी विचारांनी युक्तीवादाने प्रतिवाद करता येत नाही. सहाजिकच शस्त्रानेच त्याला नेस्तनाबुत करावे लागते. हिटलरशी विचारांनी लढायच्या असल्या अतिशहाणपणानेच अवघे जग महायुद्धाच्या खाईत लोटले गेले होते आणि त्या विचारांच्या आचरणावर प्रतिबंध घालण्यातून हिटलर संपवला गेला. अगदी भारताचा शेजारी श्रीलंकेने तामिळी वाघांचा विचारांनी मुकाबला करताना लक्षावधी लोक हकनाक मारले गेले आणि अखेरीस शस्त्रानेच त्याचा निचरा होऊ शकला. तीन दशकापुर्वी खलीस्तानचा मुकाबला विचारांनी होऊ शकला नव्हता, तर शस्त्रानेच होऊ शकला आणि विषय निकालात निघाला होता. तेव्हा विचारांचे युद्ध होत नसते तर शस्त्रांचेच युद्ध होत असते आणि त्यात विवेकाची कास सोडणार्‍या कुठल्याही विचारांचा बंदोबस्त शस्त्रानेच झाल्याचे इतिहास सांगतो. पण तितकी विवेकाची श्रीमंती कुबेरापाशी नसेल तर काय उपयोग?

देशद्रोही, समाजद्रोही वा अन्य कुठल्याही घातक प्रवृत्ती ह्या विचारांवर आधारीत नसतात. अंगी शक्ती वा लढण्याची ताकद नसल्यानेच त्यांनी विचारांचा बुरखा पांघरलेला असतो. त्यातून त्यांना प्रस्थापित कायद्याचे संरक्षण हवे असते आणि समोरच्याला हतोत्साहीत करण्यापुरता विचारांचा तो मुखवटा सज्ज असतो. नक्षलवाद वा जिहाद यांनी प्रवृत्त झालेल्यांच्या हातातले सर्वात भेदक शस्त्र, विरोधातल्या लोकांचा चांगुलपणा हेच असते. अर्थात ही स्थिती केवळ जिहादी वा नक्षली लोकांपुरती नाही. कुठल्याही गुन्हेगारी वा विघातक मानसिकतेने पछाडलेल्या व्यक्तीचे सर्वात मोठे शस्त्र वा हत्यार, बळी पडणार्‍याचा चांगुलपणा किंवा समजूतदारपणावर त्याची असलेली अंधश्रद्धा हेच असते. गुन्हेतपासात पोलिस आधी बळी वा पिडीताचीच जबानी घेऊ लागतात. त्यातून ते धागेदोरे शोधू बघतात. गुन्हेगाराचा पाठलाग सोडून बळी-पिडीताचीच उलततपासणी पोलिस करतात, हे अजब वाटणारे सत्य आहे. पण त्याला पर्याय नसतो. कारण कुठलाही गुन्हा हा पिडीताच्या सहकार्य वा सहभागाशिवाय होऊ शकत नसतो. कुठल्याही गुन्हा वा विघातक कृत्यामध्ये जितका गुन्हेगार दोषी असतो, तितकाच त्याला निरंकुश सहकार्य देणारा पिडीतही दोषी असतो. त्यातला गुन्हेगार फ़रारी वा अदृष्य असतो आणि हाताशी असतो, पिडीत! म्हणून त्याच्यापासून पोलिसांना तपास सुरू करावा लागतो. कारण त्याच पिडीताचा चांगुलपणा, विश्वास्, श्रद्धा किंवा गाफ़ीलपणा हे गुन्हेगाराचे शस्त्र असते. त्यामुळेच त्याचे विवेक नावाचे सुरक्षाकवच भेदले जात असते. त्याच कवचाला छेद पाडून गुन्हेगार आपल्या गुन्हेगारी कृत्याला साकार करू शकत असतो. तुमचा विवेक शाबुत व जागृत असेल, तर कोणी गुन्हेगार तुम्हाला पिडीत करू शकत नाही. पण कसायाला गाय धार्जिणी म्हणतात, तसे पिडीत गुन्हेगाराला सहकार्य देण्यात पुढाकार घेतात आणि गुन्हेगारी सोकावत जाते. विचारांचा आडोसा घेऊन वा कसले तरी आमिष दाखवून लोकांना अशा गुन्ह्यात सहभागी करून घेणे खुप सोपे असते. त्यालाच कुबेर विचारांचे युद्ध म्हणतात.

आम्ही कसेही असो, तुम्ही तर विचारी व शहाणे आहात ना? मग आमच्याशी बुद्धीवादाने विचारांनी संघर्ष करा, ही पळवाट असते. जगभरात कुठला असा देश आहे, जिथे डाव्या कम्युनिस्ट विचारसरणीच्या राजकारणाने विचाराने आपली सत्ता प्रस्थापित केली आहे? तशी केल्यावर कुठल्या अन्य विचारसरणीशी वैचारिक प्रतिवादाचा मार्ग शिल्लक ठेवला आहे? पण जिथे भिन्न विचारांच्या लोकांनी कम्युनिस्टांना इवलीशी जागा दिली, तिथे त्यांनी वैचारिक मुखवटे लावून इतरांना गाफ़िल ठेवण्याचा मार्ग चोखाळला आणि सत्ता हाती आल्यावर मुखवटा उतरून खरा भयानक चेहरा समोर आलेला आहे. नेहरू विद्यापीठातील डाव्या लोकांनी कधी तिआनमेन चौकातील स्वातंत्र्यप्रेमी विद्यार्थ्यांची तिथल्या कम्युनिस्ट सत्तेने कत्तल केल्यावर टाहो फ़ोडला आहे काय? स्टालीनने आपल्या विरोधकांची सार्वत्रिक कत्तल केली, त्याचा निषेध त्या डाव्या विद्यार्थी संघटनांनी केला आहे काय? ह्यात काही नवे नाही. कालपरवा केरळात संघाच्या कार्यकर्त्याचे खुन पाडले म्हणून मार्क्सवादी पक्षाच्या ज्येष्ठ नेत्याला अटक झाली आहे. त्याच्या विरोधात या स्वातंत्र्यप्रेमीनी कधी निषेधाचा शब्द उच्चारला आहे काय? नसेल तर कोणाशी वैचारिक लढाईच्या वल्गना कुबेर करतात? हा जगाचा इतिहास त्यांना चांगला ठाऊक आहे. बाजूला सिरीया इराकमध्ये जी भिन्न विचार आचारांची दिवसाढवळ्या कत्तल चालू आहे, त्याच धार्मिक विचारसरणीने अफ़जल गुरूचे समर्थक प्रेरीत झालेले आहेत ना? त्यांना चुचकारून काय होणार आहे? जोपर्यंत आझादी शब्द उच्चारण्यासाठी जम्मू काश्मिरात स्थानबद्ध केले जातत होते, तोपर्यंत तिथे झकास शांतता होती. १९७५ नंतर इंदिरा गांधींनी थोडी मोकळीक दिली आणि वैचारिक अभिव्यक्तीचे स्वातंत्र्य दिले, त्यातून अपहरण, कत्तल, हिंसा आणि घातपातापर्यंत मजल गेली. खरेच वैचारिक लढाई असती, तर या काश्मिरी तरूणांनी हिंसा वा शस्त्रांचा मार्ग कशाला अवलंबिला असता? उलट पाकव्याप्त काश्मिरात अशा स्वातंत्र्याला गोळ्या घातल्या जातात, म्हणूनच तिथे कोणी स्फ़ोट वा घातपात घडवत नाही. तेव्हा आपण कुठली मुक्ताफ़ळे उधळतो आहोत, त्याचा आधी कुबेरांनी विवेकबुद्धी शिल्लक असेल तर तिला साकडे घालून विचार करावा.

भारतीयांचे दुर्दैव असे आहे, की गेल्या काही दशकात अशाच अर्धवट अतिशहाण्यांच्या नादी लागून इथल्या राजकारण्यांनी वैचारिकतेच्या मुखवट्यातल्या गुन्हेगारी व हिंसाचाराला मोकाट रान दिले आहे. पाच लाख काश्मिरी पंडित त्याच वैचारिक स्वातंत्र्याचे बळी आहेत. कुबेर किंवा तत्सम अर्धवटांना त्याच्या झळा लागल्या नाहीत, म्हणून असले दिवटे वैचारिक आवर्तन घेण्याची दुर्बुद्धी सुचते आहे. तेच विविध देशातल्या अर्धवट अतिशहाण्यांचे पाप आहे. मुंबई वा देशात हजारांनी लोक बळी पडलेत, त्यांच्या साध्या जगण्याच्या अधिकाराची पायमल्ली झाली. ती करणार्‍या अफ़जल वा याकुबसाठी अश्रू ढाळणारे, असे अतिशहाणे देशासाठी व समाजासाठी सर्वात मोठा धोका झालेले आहेत. अशांच्याच नादाला लागून निर्भया सारखी मुलगी गाफ़ीलपणे दिल्लीत उशीरा रस्तावर फ़िरू शकली आणि एका रात्री सैतानाची शिकार झाली. कारण तिला बसमध्ये बोलावणारे सैतान म्हणजे ‘वैचारिक चर्चेचे’ आमंत्रण वाटले. गुन्हा करणारे कधी आपल्या शिकारीला धोक्याचा इशारा देत नसतात. तो इशारा प्रत्येकाला आपापल्या अनुभवानेच ओळखावा लागत असतो. आजवर जे स्वातंत्र्य मिळाले आहे, त्याचा किती गैरवापर झाला व त्याचे कोणते दुष्परिणाम समाजाला देशाला भोगावे लागले, त्याकडे ढुंकूनही न बघता, कुबेरांसारखे अर्धवटराव जे प्रवचन करतात, त्यातून कोण अतिशहाणा आहे, त्याचा आपोआप दाखला मिळत असतो. कारण हे लोक मुलींना प्रेमात पडायला आग्रह धरत असतात आणि प्रेमाची आमिषे दाखवणारा कुठल्याही कोठ्यावर तिला विकून टाकण्याच्या धोक्यापासून गाफ़ील बनवत असतात. प्रेमात पडणे सोपे असते आणि निरागसतेचा मामला असतो. पण एकदा त्यात गुरफ़टत गेले, मग धोक्याचे इशारेही समजेनाचे होतात. म्हणून परिणाम बदलत नाहीत. म्हणूनच समाजाला आज गुन्हेगारांपासून जितका धोका आहे, त्यापेक्षा अशा अर्धवट अतिशहाण्यांच्या वैचारिक घातपाताने अधिक धोका आहे. कोठ्यावरच्या अत्याचारी मालकिणीपेक्षा तिथे मुलीला आणून सोडणारा वा विकणारा मोठा गुन्हेगार असतो ना? मग तो प्रियकराच्या रुपात भेटलेला का असेना? (अपुर्ण)

ये तो होना ही था!

आज १४ फ़ेब्रुवारी म्हणजे प्रेमीयुगुलांच्या अभिव्यक्तीचा दिवस मानला जातो. नेमक्या आजच्या दिवशी एका मित्राने मला मेसेज करून तीन वर्षे जुना माझाच एक लेख आठवण म्हणून पाठवला आणि गंमत वाटली. एक खुप जुने चित्रपटगीत आठवले. हा माझा लेख १३ फ़ेब्रुवारी २०१३ रोजीचा आहे आणि त्या गीताचे बोल आहेत, ‘ये तो होना ही था’! अर्थात हेही त्या मित्रानेच सुचवलेले बोल आहेत. म्हणजे माझा तो लेख त्याला आठवला आणि त्याने त्यात काय घडू शकेल त्याचे मी केलेले भाकित, आशयाने समजावण्यासाठी ते बोल वापरले आहेत. १९७३ सालात ‘खेल खेलमे’ नावाचा चित्रपट आला आणि खुप गाजला होता, त्यातले हे लोकप्रिय गीत होते. आजच्या पिढीतल्या रणवीर कपूरचे जन्मदाते ॠषीकपूर आणि नितू सिंग तेव्हा कोवळ्या वयातले तरूण नायक नायिका होते आणि तोच बहुधा त्यांचा पहिला एकत्र चित्रपट होता. तेव्हा प्रेमात पडलेल्या त्या जोडप्याने गायलेले हे गीत आहे.
एक मै और एक तू
दोनो मिले इस तराह
फ़िर जो तनमनमे हो रहा है
ये तो होना ही था
माझ्या तीन वर्षे जुन्या लेखात तसले काही रोमॅन्टीक नाही. तो चक्क राजकीय विश्लेषणाचा लेख आहे. पण योगायोगाने त्यात मी जो धोका सूचित केला होता, त्याची प्रचिती आता येते आहे. तो लेख मी अफ़जल गुरूच्या फ़ाशीनंतरच्या एका घटनेवर लिहीला होता. त्यावर तेव्हा ज्या प्रतिक्रीया उमटल्या होत्या, त्याचा उहापोह करताना काय भयंकर परिस्थिती येऊ शकेल, त्याविषयी विवरण केले होते. काय घटना होती? अफ़जल गुरूच्या फ़ाशीनंतर उत्तर प्रदेशच्या अलिगड मुस्लिम विद्यापीठात काही विद्यार्थ्यांनी ‘आम्ही सारे अफ़जल गुरू’ असे फ़लक झळकवित निदर्शने केली होती. त्याविषयी मुख्यप्रवाहातूल माध्यमांनी पुर्ण मौन पाळले होते. किरकोळ वर्तमानपत्रात आलेल्या बातम्या वगळता कुठल्या वाहिनीने त्याची दखलही घेणे आवश्यक मानले नव्हते. कोणी त्यावर कुठली कारवाई केली नव्हती, की त्यात कसला धोका असल्याची बोंब ठोकण्याची कोणाला गरज वाटली नव्हती. आज तो व्हायरस दिल्लीच्या नेहरू विद्यापीठात येऊन पोहोचला आहे. तेव्हा बंदोबस्त अलिगडमध्ये केला नाही, म्हणूनच त्याची लागण अन्यत्र इतक्या झपाट्याने होऊ शकली ना?

मुद्दा वेगळा आहे. आज दिल्लीच्या विद्यापीठात अफ़जल गुरूच्या उदात्तीकरणाची घटना घडल्यावर ओरडा झाला आणि शेवटी पोलिसांनी कठोर पावले उचलत काही विद्यार्थ्यांना अटक केली. त्यांच्यावर देशद्रोहाचा खटला भरला, म्हणून चर्चा रंगल्या आहेत. केवळ घोषणा दिल्या म्हणून इतकी कठोर कारवाई करावी का? पोलिसी कारवाई हा अतिरेक नाही काय? अफ़जल गुरूच्या उदात्तीकरणाचा निषेध केलाच पाहिजे, असे म्हणत देशद्रोहाला पाठीशी घालणार्‍यांनी तेव्हा अलिगड विद्यापीठातील घोषणांचा निषेध केला होता काय? त्याची दखलही तेव्हा मुख्य माध्यमांनी घेतली नाही, की तात्कालीन सरकारने त्यावर कारवाई सुद्धा केलेली नव्हती. तेव्हाच कायद्याचा बडगा उचलला गेला असता, तर आज दिल्लीपर्यंत ही रोगट साथ पोहोचली नसती. पण रोगाच्या सपाट्यात माणुस आला, मग त्याच्या रक्तपेशीही रोगपेशीत रुपांतरीत होऊ लागतात. तशा लागणीला म्हणूनच व्हायरस मानले जाते. अलिगडच्या विद्यार्थांना तेव्हाच बडगा दाखवला असता, तर आज नेहरू विद्यापीठात ही लागण होऊ शकली नसती. पण झाले उलटेच! तेव्हा हा विषय जात्यंध धर्मांध मुस्लिम तरूणांपुरती मर्यादित होता. आता त्याची लागण पुरोगामी म्हणून मिरवणार्‍या तरूणांना व विद्यार्थ्यांना झाली आहे. अलिगडच्या विद्यार्थ्यांत मुस्लिम तरूण अफ़जल गुरूचे उदात्तीकरण करत होते. तीन वर्षानंतर त्यांच्या सहवासात सतत राहिल्याने पुरोगामीही अफ़जलचे समर्थन करू लागले आहेत. मुस्लिम मतांच्या गठ्ठ्याचे राजकारण करताना मुस्लिम धर्मांध आणि पुरोगामी ‘दोनो मिले इस तराह’, की पुढला जिहाद अपरिहार्यच होताना? ये तो होनाही था! देश धर्म वा पुरोगामीत्व कुठल्या कुठे वाहून गेले. प्रेमात पडलेले युगुल जगाचे व व्यवहाराचे भान विसरून जाते आणि पुढल्या गोष्टी आपोआप होऊन जातात. त्याला पर्याय नसतो. एकदा भान सुटले, मग कशाची लाज वाटत नाही, की कसला संयम मर्यादा शिल्लक रहात नाहीत. पुरोगाम्यांची अवस्था आज तशीच झाली आहे. त्यांना पक्षीय विरोध आणि राष्ट्रविरोध याचे भान सुटलेले आहे. म्हणून मोदी विरोधात जाताना पाकिस्तानवादी व्हायलाही लाज वाटेनाशी झाली आहे.

तेव्हा लोकसभेच्या निवडणूकांना तब्बल सव्वा वर्षाचा कालावधी बाकी होता. पण सेक्युलर पुरोगामी म्हणून मिरवणार्‍यांच्या मुस्लिमधार्जिण्या वागण्याने बहुसंख्य हिंदू समाज कसा विचलीत होत चालला आहे आणि त्यातूनच मोदींची हिंदू व्होटबॅन्क कशी उभी रहाते आहे, त्याचा इशारा मी दिलेला होता. पण माझ्या कुठल्याही सेक्युलर मित्रांच्या डोक्यात त्यामुळे प्रकाश पडला नव्हता. त्यांना ती माझी मोदीभक्ती वाटली होती. अर्थात तुमच्या मुर्खपणामुळे नुकसान व्हायचे टाळता येत नाही. झालेही तसेच! असल्या पुरोगामी अफ़जलप्रेम व मुस्लिमधार्जिणेपणाने मोदींचे काम एकदम सोपे करून टाकले. तेव्हा अलिगड किंवा काही किरकोळ जागी जो मुस्लिम आक्रमकतेचा अनुभव घेऊन बहुसंख्य समाजात अस्वस्थता वाढत गेली, त्याचा प्रचंड लाभ मोदींना व पर्यायाने भाजपाला मिळाला होता. अलिगड विद्यापीठातील अफ़जल प्रेमानेच मोदींना उत्तरप्रदेशात ८० पैकी ७१ लोकसभेच्या जागा मिळून गेल्या. ते मोदींचे कर्तृत्व नव्हते, इतकी पुरोगाम्यांची आत्महत्या होती. त्याला आत्महत्या म्हणायचे असेल, तर आज नेहरू विद्यापीठात जे काही चालले आहे, त्याता आत्मघातकी अतिरेकच म्हणावा लागेल ना? हे अर्थातच राहुल गांधी वा येच्युरी यांच्यासारख्या पढतमुर्खांच्या आवाक्यातले नाही. पण अडाणी गावठी राजकारणी मानल्या जाणार्‍या मुलायमसिंग वा लालू, मायावती यांना त्यातला धोका कळतो. म्हणूनच दिल्लीत अफ़जल ब्रिगेडची इतकी रणधुमाळी माजली असताना हे तिन्ही नेते त्यापासून पुर्णपणे अलिप्त राहिलेले आहेत. कारण याप्रकारे देशद्रोही मुस्लिमप्रेम आपल्या मतांवर घाला घालू शकेल, हे त्यांना नेमके उमजलेले आहे. म्हणूनच आता चार दिवस उलटून गेल्यावरही नेहरू विद्यापीठ वा अफ़जल ब्रिगेडपासून हे तिन्ही नेते कटाक्षाने दूर राहिले आहेत. म्हणून त्यांचे व्हायचे ते नुकसान टाळले जाईलच असेही नाही. बाकी कोणापेक्षा उत्तरप्रदेशात मायावती-मुलायम यांनाच अशा अतिरेकाचा फ़टका बसू शकतो आणि तिथल्या निवडणूका बारा महिन्यांनी व्हायच्या आहेत. त्यात फ़क्त मुस्लिम मतांवर बहूमताचा पल्ला गाठता येणार नाही.

लोकसभा निवडणूकीने लालू, मुलायम वा मायावती काही धडा शिकले. कारण त्यापैकी कोणी विद्यापीठातून राज्यशास्त्र शिकून राजकारणात आलेले नाहीत. विद्यापीठातून राज्यशास्त्र शिकताना संघाला विरोध करताना संघ म्हणजे हिंदूंना दुखावण्यातून मुस्लिमांची मते मिळतात, असा जो सिद्धांत शिकवला गेला त्याचे काही पढतमुर्ख बळी झाले आहेत. म्हणूनच विद्यार्थीदशेतून राजकारणात आलेले पुरोगामी आणि आपल्या गावगल्लीतून राजकारणात आलेले पुरोगामी, यातला फ़रक लक्षात घ्यावा लागेल. आता देशभरच्या विद्यापीठातील पुरोगामी विद्यार्थी संघटनांवर जिहादी कब्जा झालेला आहे. त्यामुळे संघाला भाजपाला विरोध करताना हिंदूंना विरोध आणि मग हिंदूंना राष्ट्र महत्वाचे वाटत असेल, तर भारत नावाच्या राष्ट्रालाही विरोध, अशी सुशिक्षित पुरोगामी मानसिकता घडवली गेली आहे. म्हणूनच तीन वर्षापुर्वी अलिगड विद्यापीठात अफ़जलचे समर्थन व उदात्तीकरण झाल्यावर माध्यमांनी तावर झोड उठवली नव्हती. सहाजिकच पुरोगामी विद्यार्थी संघटना व मुस्लिम धर्मांध संघटना अशा जवळ येत गेल्या, की त्याचे असेच परिणाम होणे अपरिहार्य होते. ये तो होनाही था! आज नेहरू विद्यापीठात जे काही घडले आहे, ते होण्याला पर्यायच नव्हता. ज्याप्रकारे पुरोगामी व जिहादी जवळ येत गेले वा आणले गेले, त्याचा परिणाम यापेक्षा वेगळा संभवतच नव्हता. कारण पुरोगामीत्व क्रमाक्रमाने हिंदूविरोधी होण्यातून सुटका नव्हती. अफ़जलच्या फ़ाशीवर शिक्कामोर्तब झाल्यावर अलिगड विद्यापीठात विद्यार्थ्यांनी काय घोषणा दिल्या होत्या? 'यू किल्ड वन अफझल अँड गेव बर्थ टू हंड्रेड अफझल...' आज नेहरू विद्यापीठ वा हैद्राबाद विद्यापीठात तेच ‘हंड्रेड अफझल’ घसा कोरडा करीत म्हणत आहेत भारतकी बरबादी! त्यांच्याकडून वंदे मातरम किंवा हिंदूस्तान झिंदाबादच्या घोषणा होण्याची अपेक्षा करता येईल काय? तीन वर्षापुर्वी ती विषवल्ली ठेचली नाही, त्याचा हा परिणाम आहे. पण तेव्हा किती पत्रकार माध्यमांना वा विचारवंत, राजकारण्यांना त्याचे भान होते?

(तीन वर्षापुर्वीच्या मूळ लेखाचा दुवा पुढीलप्रमाणे)
http://bhautorsekar.blogspot.in/2013/02/blog-post_13.html

पुरोगामी जिहादी मोडस ऑपरेंडी

पुरोगामी झाले की आपली विवेकबुद्धी व तर्कबुद्धी कशी लोक गमावून बसतात, त्याचे सुंदर नमूने सध्या बघायला मिळत आहेत. सीताराम येच्युरी हे मार्क्सवादी पक्षाचे सर्वोच्च नेते त्याचीच ग्वाही जाहिरपणे देत आहेत. जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठात भारतविरोधी उचापती झाल्याचा पुरावा म्हणून जे चित्रण समोर आले, ते त्यांना खोटे वाटते आहे. अर्थात ते खोटे पाडण्यासाठी त्यांनी एक अतिशय नेमका मुद्दा उपस्थित केला आहे. नेहरू विद्यापीठात कुठेही कॅमेरेच नाहीत, मग हे चित्रण आलेच कुठून, असा येच्युरी यांचा सवाल आहे. एएनआय नामक वृत्तसंस्थेच्या ट्वीटर खात्यावर ती बातमी छायाचित्रासह प्रसिद्ध झाली आहे. त्यामुळे तमाम पुरोगामी फ़ुशारले तर नवल नाही. कारण त्यापैकी कोणालाही सत्याची चाड नसतेच. तशीच मुर्खपणाही आवडत असतो. मग येच्युरींनी तद्दन बावळटपणा केल्यावर पुरोगाम्यांना हायसे वाटल्यास नवल नाही. पण जो प्रश्न येच्युरी यांनी विचारला आहे, तो त्यांच्या प्रगत म्हणजे पुरोगामी असण्याची साक्ष नसून पक्के प्रतिगामी व मागास मानसिकतेचा व अज्ञानाचा सज्जड पुरावा आहे. चित्रण कुठेतरी बसवलेल्या कॅमेरातून होते, अथवा फ़त स्टुडिओतच होते, अशा समजूतीत हा मार्क्सवादी नेता जगतो आहे. त्याला छुपे कॅमेरे कुठेही केव्हाही नेवून चित्रण होऊ शकते, त्याचा थांगपत्ता अजून लागलेला नाही. स्मार्टफ़ोन हे तर आज कोट्यवधी लोकांच्या हातातले हत्यार बनले आहे. पण त्याहीशिवाय छुपे इवलेसे शक्तीशाली कॅमेरेही बाजारात उपलब्ध आहेत. तेच नाही तर त्याच शक्तीशाली कॅमेराच्या छुप्या चित्रणाच्या बळावर मागली दहाबारा वर्षे अनेक पुरोगामी क्रांत्या झालेल्या आहेत. आशिष खेतान, तरूण तेजपाल आदि इत्यादी पुरोगामी क्रांतिकारक त्यातूनच नावारूपाला आल्याचे येच्युरी यांच्या ध्यानीमनीही दिसत नाही. चित्रणासाठी विद्यापीठाने कॅमेरे तैनात करायची गरज आता नसून कोणीही विद्यार्थी साध्या फ़ोनवरही चित्रण करू शकतो. पण हे लक्षात यायला आणि असले प्रश्न विचारून आपले खुळेपण सिद्ध न करण्यासाठी, किमान विवेकबुद्धी अंगी असायला हवी ना?

वादासाठी आपण येच्युरी यांच्या महान शोधाचे अभिनंदन करू आणि त्यांच्या अकलेचे थोडे मोजमाप करूया! आजपासून तब्बल बारा वर्षे मागे जाऊन तरूण तेजपाल आणि अनिरुद्ध बहल यांनी ‘तहलका’ नामक वेबसाईटवर काही चित्रण टाकले होते. त्यावरून प्रचंड गदारोळ याच येच्युरी वंशियांनी आरंभला होता. कारण तिथे असेच काही चित्रण वाजपेयी सरकारच्या भ्रष्टाचाराचे पुरावे म्हणून प्रदर्शित केले होते. ते चित्रण बंगारू लक्ष्मण आणि जॉर्ज फ़र्नांडीस यांच्या सरकारी बंगल्यातील होते. त्यावेळी येच्युरी यांनी सरकारी बंगल्यात कॅमेरे कुठे लावलेले असतात, असा प्रश्न विचारला होता काय? कारण तेव्हा तर याप्रकारचे छोटे व छुपे कॅमेरे सहज उपलब्ध नव्हते. आज कुठल्याही स्मार्टफ़ोनमध्ये हे कॅमेरे तैनात आहेत. त्यावेळी कॅमेरे कुठले, असा प्रश्न येच्युरी यांना पडला नव्हता, की त्यांच्या कुणा पुरोगामी घराण्यातील किराण्यालाही त्या प्रश्नाने सतावले नव्हते. कारण सवाल आरोप कोणावर होतो आहे, त्यानुसार पुराव्याची वैधता नक्की करणे, हा डाव्यांचा निकष असतो. विरोधकांवर कुठलाही आरोप केला वा कसलाही पुरावा दिला, मग साक्षीपुराव्याची गरज नसते तर खोटा पुरावाही पुरेसा असतो. पण आपल्यातला कोणी फ़सला असेल, तर मात्र पुरावेच नाकारायचे असतात. जसा पाकिस्तान कसाब वा पठणकोटच्या हल्ल्यानंतर इन्कार करतो. गृहमंत्री सुशीलकुमार शिंदे यांनी हिंदु दहशतवादाचा आरोप केल्यावर तोयबाचा जनक सईद हाफ़ीज त्यांच्याकडे कुठला पुरावा मागत नाही, तर त्यांचे तात्काळ अभिनंदन करतो. पण भारताने कसाबविषयी पुरावे दिले, मग तोच हाफ़ीज वा त्याचा बोलविता धनी पाकिस्तान पुराव्यांवर संशय व्यक्त करतात. आजकाल पाकिस्तान व डाव्या पुरोगाम्याची मोडस ऑपरेंडी कशी एकसारखी होत चालली आहे ना? डावे नुसते पाकिस्तानवादी झालेले नाहीत, ते थेट पाकिस्तानी भाषेत बोलू लागले आहेत. पाक, मुशर्रफ़, हाफ़ीज वा येच्युरी इत्यादींचे शब्द व युक्तीवाद बारकाईने तपासून बघा, त्यात जबरदस्त साम्य आढळून येईल. कारण आता पुरोगामीत्व जिहादी वस्त्रे चढवून मैदानात येऊ लागले आहे.

येच्युरी व हाफ़ीज यांच्या भाषेतील, शंका प्रश्नातील साम्य लक्षात आले, तर नेहरू विद्यापीठात अफ़जल गुरूचा उदो उदो कशाला होऊ शकतो, त्याचा उलगडा होऊ शकेल. काही महिन्यांपुर्वी विश्व मराठी साहित्य संमेलनाचे अध्यक्ष म्हणून प्रा. शेषराव मोरे यांनी अंदमान येथे ‘पुरोगामी दहशतवाद’ अशी शब्दावली वापरली होती. त्यावरून खुप गदारोळ माजवण्यात आला. मोरे यांच्याकडून एक शब्दाची चुक झाली होती. त्यांना ‘पुरोगामी जिहाद’ म्हणायचे असावे. पण सतत बुद्धीमंतांच्या सहवासात राहिल्याने त्यांनी दहशतवाद असा भ्रामक शब्द वापरला. कारण मोदींच्या हाती सत्ता येण्याच्या आधीपासून भारतातल्या पुरोगाम्यांनी हाय खाल्ली आहे. आता त्यांना जिहादच आपल्याला वाचवू शकेल, अशी खुळी आशा वाटते आहे. म्हणून त्यांनी थेट जिहादी मानसिकतेचे अनुकरण सुरू केले आहे. जिहादचा कार्यक्रम पुरोगामी म्हणून मान्य केला आहे. त्यामुळे त्यांना मार्क्स, लेनिन वा माओकडे पाठ फ़िरवून ओसामा बिन लादेन, सईद हाफ़ीज वा मौलाना अझहर मसूद यांच्या विचारसरणीचा अवलंब करणे भाग आहे. तसे नसते तर नेहरू विद्यापिठात जी घटना घडली, त्यानंतर सईद हाफ़ीज भारतीय पुरोगाम्यांच्या समर्थनार्थ कशाला मैदानात आला असता? तिथे विद्यार्थ्यांना वा आंदोलकांना अटक झाल्यावर सर्वात पहिली संतप्त प्रतिक्रिया पाकिस्तानातून हाफ़ीज यांनी दिलेली आहे. कारण आता पुरोगामीत्व किंवा सेक्युलर क्रांतीला जिहादींनी दत्तक घेतले आहे. यामागची मनोवृत्ती व वास्तविकताही कधीतरी तपासून बघण्याची गरज आहे. तिथे हैद्राबादेत रोहित वेमुला नावाचा विद्यार्थी आत्महत्या करतो त्याचे खापर भाजपा वा मोदींच्या माथ्यावर फ़ोडायला सगळेच पुरोगामी उतावळे होतात. त्याला दाभोळकर पानसरेंच्या हत्येचा संदर्भ जोडला जातो. पण बाजूच्या केरळात मार्क्सवाद्यांचा मोठा नेता जयराजन याला संघाच्या कार्यकर्त्याच्या हत्येसाठी पोलिसांनी अटक केल्याविषयी सार्वत्रिक मौन धारण केले जाते. येच्युरी त्याबद्दल काहीच कसे बोलत नाहीत? केरळात कॉग्रेसचे सरकार आहे. तिथे तर पुरोगाम्यालाच खुनी म्हणून पकडले आहे ना?

सगळा मामलाच गोलमाल आहे. सगळे शब्दच गोलमाल आहेत. पुरोगाम्यांशी बोलताना किंवा त्यांचे काही ऐकताना सामान्य माणसाच्या बुद्धीला माहित असणरे शब्द वा त्यांचे अर्थ बदलत असतात. नेमक्या उलट अर्थाने त्यांचे शब्द घ्यावे लागतात. त्यांनी राष्ट्रप्रेम म्हटले की आपण त्याला राष्ट्रद्रोह मानायला अजिबात हरकत नाही. त्यांनी प्रेम म्हटले की आपण त्याचा अर्थ द्वेष असा घ्यायचा असतो. त्यांनी संहिष्णूता म्हटले की त्याला खुशाल असंहिष्णूता समजावे. येच्युरींचे अज्ञान म्हणूनच अगाध ज्ञान असते. आजवर भाजपाला गोत्यात टाकण्यासाठी शेकडो स्टींग ऑपरेशन झाली आहेत. पण तेव्हा त्या जागी कॅमेरा नसतो, हा प्रश्न त्यांना सुचत नाही, याचे कारण हे असे आहे. १९६२ सालात भारतावर चीनी लालसेनेने आक्रमण केले, तेव्हा येच्युरींचे पुर्वज नंबुद्रीपाद वा बी टी रणदिवे यांनी त्याला मुक्तीची पहाट ठरवले होते. त्यासाठी त्यांच्यासारख्या मार्क्सवाद्यांना उचलून गजाआड टाकण्याचे महान ‘प्रतिगामी’ कार्य करणार्‍या पंतप्रधानाचे नाव जवाहरलाल नेहरू असे होते. येच्युरी जिथल्या कॅमेराबद्दल बोलत आहेत, त्या विद्यापीठाचे नावही योगायोगाने जवाहरलाल नेहरू असेच आहे. येच्युरींच्या पुर्वजांकडून देशाच्या एकात्मतेला धोका नसता, तर नेहरूंनी त्यांना तुरूंगात कशाला टाकले असते? तेव्हाच्या मार्क्सवाद्यांच्या मुक्तीच्या घोषणा आणि आज विद्यापीठामध्ये झालेल्या ‘भारतकी बरबादी’च्या घोषणा, यात तसूभर फ़रक नाही. फ़रक किरकोळ आहे. तेव्हा त्या मार्क्सवाद्यांना अटक करण्याची मागणी करणार्‍या समाजवादी नेत्यांचे आजचे वंशज त्याच मार्क्सवाद्यांच्या खांद्याला खांदा लावून पाकिस्तानवादी भाषा बोलत आहेत. डॉ. राममनोहर लोहिया किंवा बॅ. नाथ पै अशा नेत्यांचे आजचे वारस येच्युरी व जिहादी यांच्या साथीने देशद्रोहाला चालना देण्यात पुढाकार घेत आहेत. संघद्वेषाने त्यांना इतके आंधळेपण आलेले आहे, की आपल्याच महान समाजवादी पुर्वजांच्या विचारांचा ठेवाही त्यांनी उकिरड्यात फ़ेकून दिला आहे. म्हणूनच आगामी काळात जिहाद व पुरोगामीत्व यांच्यातला नातेसंबंध शोधणे व उलगडून समजून घेणे, अगत्याचे होत जाणार आहे.